Deklarasyon ti Cordillera Elders Alliance para iti panangsalaknib ken panag-aywan iti daga, biag, dayaw, kinabaknang ken bukod a pangngeddeng

Dakami delegados ken advocates iti daytoy maika-tallo a Kongreso ti Cordillera Elders Alliance manipud kadagiti nadumaduma a komunidad iti Kordilyera ket agkaykaysa a mangiyaramid iti maysa a deklarasyon para iti panangsalaknib ken panag-aywan iti daga, biag, pangkabiagan, dayaw, kinabaknang ken bukod a pangngeddeng.

Nabaknang ti rehiyun Kordilyera iti adu a rekursos, kultura pammati ken wagas ti panagbiag. Daytoy ti taeng dagiti nadumaduma a grupo ti nainsigudan nga umili nga addaan nainsigudan nga istruktura ti sosyo pulitika a pundasyon ken sursuruten para iti pannakausar ken panang – aywan iti rekurso ken panangimanehar iti pangkabuklan nga ili/tribu para iti bukod a pangeddeng.

Gapu iti kastoy a kagagalad ti rehiyun, pinagbalin daytoy ti estado kas resource base nu sadinno nga inserrek ken inpasaknap da dagiti manangdadael ken mangburak iti ili a proyekto kas ti minas. Sipud pay 1856, nangrugi ti kapitalista a panagminas iti rehiyun babaen ti “Sociedad Minero-Metalurgica Cantabro Filipino de Mancayan”. Inggana tatta ket agnumnumar latta ti Lepanto Consolidated Mining Company, Benguet Corporation, Philex Corporation ken dagiti pay subsidiaries da iti balitok ken dadduma pay a metallic ken non-metallic resources iti daytoy a panagminas da pinukan da amin a kayo iti kabanbantayan ti Benguet.

Simmaruno ditoy ti pannakaitakder dagiti dadakkel a dams ti Binga, Ambuklao ken San Roque. Adda met ti gandat ti estado ken World bank kas iti Chico dam iti Kalinga ken Mt. Province, ken ti Cellophil Logging Corporation. Saan a matawaran ti napinget nga pannakilaban dagiti umili ti Kalinga, Mt. Province, ken dagiti Tinguian idiay Abra nga nagturong iti pannakapasardeng kadagitoy makuna nga makadidigra nga proyekto. Dakkel a panangsaludo iti inakem ken sakripisyo dagiti elders iti panangmobilisa ken pannakaidaulo da kadagiti umili iti daytoy nga laban. Saan da a nagduadua nga nang-awag iti FETAD para iti mobilisasyon ti umili / tribu. Mabigbig met ti panagsilpo ti New People’s Armby (NPA) iti pananglaban iti Chico Dams ken Cellophil. Iti gimong tribu ket maysa nga nainsigudan a porma ti panagtignay ti armado a pamuspusam , iti panangdepensa ti ansestral a daga , biag, dayaw , ili ken tribu.

Manipud kadagitoy attidog ken napuan pakasaritaan a kapadasan, agtultuloy latta dagiti dadakkel ken makadadael a programa ken proyekto ti gobyerno iti rehiyon, agtultuloy nga iyab – ablat ti estado ti makadadael ken manangraut a panagdur – as kas ti minas ken enerhiya a naiyaplag iti intero a teritoryo tayo a nainsigudan nga umili iti rehiyun.

Iti agdama a kasasaad, us-usaren ti estado dagiti agrurutap a naputar ken napanday a linlinteg ken dagiti ahensiya na tapno maipatungpal na dagiti saan a makaumili a proyekto.

Kas ti National Commission on Indigenous Peoples (NCIP), ken Department of Environment and Natural Resources ken adda dagiti Local Government Units a saan da a takderan dagiti umili. maysa a laeng a pakabuyaan ti kaso idiay Kalinga, inusar ti NCIP dagiti sumagmamano a kameng ti maysa a tribu tapno agipila iti kaso kontra iti maysa a tribu babaen iti kaso ti “pardaya” iti baet ti Guinaang ken Butbut. Nalatak a maysa a buya daytoy iti panangbastos ti NCIP iti proseso ti pardaya ken taktika na nga mangiduron iti saan nga panagkikinnaawatan ken panangpakapsot iti urnos dagiti umili a mang-iwanwan iti kinaagpayso a panangresut kadagiti kaso. Nalatak daytoy a pakabuyaan iti saan a pannakabigbig ti kalintegan dagiti nainsigudan nga umili iti bukod da a pangeddeng.

Kadagiti komunidad a napigsa ti tignayan ti umili a mangsupyat kadagiti makadadael a proyekto, alisto ti estado a mangipakat kadagiti kameng ti Armed Forces of the Philippines (AFP) ken paramilitary a grupo kas kuma iti CAFGU ken CPLA tapno mangisigurado iti seguridad ken interes dagiti kompanya ti minas ken enerhiya. Dagiti lideres ken membros ti organisasyon dagiti umili, aktibista, NGOs, advocates ken dadduma pay ket masisiim , maharas ken mabutbuteng a mabalin pay nga agturong iti nakaro a panaglabsing iti karbengan tao kas kuma iti pammapatay, panagdukot, torture/panagparigat, panagdukot ken dadduma pay. Dagitoy a panaglabsing ket nabayag a kapadasan tayo, nga inggana ita ket awan hustisya a naipaay para kadagiti amin a biktima ti pasismo ti estado.

Iti intero a pagilyan nasaknap ken nakaro ti agtultuloy a panangparparigat ti Estado kadagiti nainsigudan nga umili ditoy Kordilyera ken dadduma pay nga paset ti Pilipinas. Idiay Zinundungan Valley, Rizal, Cagayan, dagiti katribu tayo nga Aggay, Malaweg, Kalinga ket nabayagen nga agsagsagrap iti panaglabsing iti karbengan da iti biag, daga ken sangalubungan a Makatao a Linteg wenno International Humanitarian Law (IHL). Idiay met Mindanao, nakaro ti masagsagrap dagiti katribu tayo a Lumad. Itay nabiit laeng, nagsasaruno ti panagbakwit, masaker, pammapatay kadagiti lider, miyembro ken advocates para iti alternatibo nga eskuwelaan, pudpudno a panagdur-as, kappia ken karbengan tao manipud iti ima dagiti paramilitary group kas kuma iti Magahat/Bagani ken ti AFP. Kasta met nga adun dagiti nakasuan kadagiti parparbu a kaskaso.

Ngem imbes a seryosoen ti estado nga ilinteg dagitoy nabayag a panakairurumen dagiti nainsigudan nga umili iti rehiyun tayo. karo pay a kayat da gamgamen ti kinabaknang ti rehiyun. Babaen kadagiti pulitiko kayat da nga itakder ti bugos nga otonomiya. ti Nalawag a gandat na daytoy a bogus nga otonomiya ket tapno mas pay mapairut ti panangtenggel ti madama a pasista nga estado kadagiti umili tapno maipatungpal na dagiti interes dagiti agtrurturay a dasig ken kapitalista ken baro a burukrasya ken posisyon kadagiti lokal a pulitko.

Iti kastoy a kasasaad, dakkel ti paset dagiti elders a mangidaulo, mangmobilisa ken mangitandudo iti karbengan tao, kappia ken umno a panagdur-as kadagiti ili a naggapuan da. Kas elders ken nainsigudan nga umili, dakkel nga obligasyon ken responsibilidad mi a tumulong a mangidaulo iti organisado ken situtured a makipaset iti nalawlawa a tignayan ti umili a mangsango kadagitoy nabayag ken awan sarday a pannakaparigat ken pannakagundaway. Maysa a dayaw ken obligasyon mi a mangted suporta ken makipaset iti pannakabaliw na daytoy saan nga umno a mapaspasamak ken masagsagrap dagiti umili.

Ngarud pabarwen ken pairuten mi ti panagkaykaysa kas maysa nga alyansa dagiti elders nga aktibo a makipaset iti tignayan ti umili a mangsango kadagiti kumon nga isyu ken parikut dagiti nainsigudan nga umili ken dadduma pay a maparparigat ken magungundawayan nga umili ditoy ili a Kordilyera ken Pilipinas.

Agkaykaysa kami nga ipatungpal ken iyabante dagiti sumagand:

1. Itandudo ken aktibo a pumaset kami iti pannakapadur-as iti akem dagiti elders iti pannakairupir iti karbengan dagiti nainsigudan nga umili nangruna iti panangsalaknib iti tawid a daga , ken iti pannakabigbig iti bukod a panageddeng, ken iti pannakagun-od ti pudpudno nga otonomya ken wayawaya. Aramaten mi dagiti umno a nainsigudan a wagas a mainayon kadagiti dadduma pay nga umno a wagas iti panagtignay mi.

2. Situtured kami a mang-ituloy iti pannagdepensa ti ancestral land . Supyaten mi dagiti makadadael a proyekto kas iti minas ken enerhiya. Kas iti napasamak iti napalabas nga laban ti umili kontra iti Chico Dam ken Cellophil awagan ti panag-aramas no kinakasapulan a kas maysa nga nainsigudan nga porma ti panangdepensa mi iti nagtaudan a daga.

3. Makimaymyasa kami iti nalawa a panawagan ken kampanya tapno maisardeng ti pammapatay, enforced disappearances, rape, mass evacuations, pannakaikaso, ken dadduma pay a porma ti panaglabsing ti karbengan dagiti nainsigudan nga umili, karbengan tao ken panaglabsing iti IHL dagiti AFP ken paramilitary groups. Usto ken nainkalintegan laeng a suportaran mi ti panawagan a dagus a pullout ti AFP ken dismantling dagiti paramilitary groups kadagiti komunidad ditoy Kordilyera ken dagiti Lumad ken dadduma pay a paset ti pagilyan.

4. Kondenaren mi ti panangmanipula ken panangbastos ti NCIP iti proseso ti pardaya (a kas maysa nga nainsigudan nga proseso iti panangresut iti kaso iti nagbabaetan dagiti umili) idiay Kalinga ; ken Nasaknap a pannakamanipula ti umno a proseso ti FPIC ditoy Kordilyera . Kasta met nga ipaganetget mi ti panawagan nga maabolish/panang-ikkat ti NCIP kas makinarya ti estado a maus-usar a manglablabsing iti kalintegan dagiti nainsigudan nga umili.

5. Supyaten mi ti agtultuloy a gandat ti estado a mangipilit iti pannakaipatungpal iti Bogus nga otonomya.

6. Ituloy mi kampanya mi iti kontra tribal war. Iturong ti pigsa ken panagkaykaysa dagiti ili ken tribu a mangsango iti komon a problema. Kasta met nga tuloy mi ti panangikampanya nga ipagduma ti tribal war ken ti gubat ti umili. Mailaksig koma ti AFP-PNP ken NPA iti sakup ti Bodong . No sino ti matay/masugatan iti kameng kadagitoy agsinnumbangir nga armado, ket saan koma a maapektaran ti Bodong. Ngem mabigbig koma ti papel mi nga mang-ala kadagiti sugatan ken agretrieve kadagiti bangkay.

7. Makipaset ken itandudo mi ti pulitika ti panagbalbaliw babaen iti panagsuporta mi kadagiti progresibo a kandidato ken party lists a mangbigbig iti papel dagiti elders iti panangidaulo iti ili. Itandudo tayo ti nadayaw a nainsigudan nga papel dagiti elders nga mang-isuro ken mangiwanwan iti kinausto . Aw-awagan mi dagiti sektor dagiti elders ken senior citizens nga saan nga agpaallilaw ken agpausar kadagiti tradisyonal a pulitician (TraPu) iti narugit ken narangas nga pamuspusan tapno mangabak da iti eleksyon. Agkaykaysa tayo ti bulok nga pulitika. Agkaykaysa tayo nga mangikampanya iti baro a pulitika a tumulong iti panagrusing iti makaumili nga panaggobyerno.

8. Makimaymaysa kami met iti nalawlawa nga umili nga mang-awag iti Gobyerno ti Pilipinas (GPH) ken ti National Demokratik Front of the Philippines (NDFP) nga ituloy da koma nga agtongtong (Peace Talk) tapno biroken da no kasano a mapag-ot ti ramut ti problema ti madama nga Civil War ditoy Pilipinas tapno maadaan tayo iti pudpudno a Hustisya ken awan patengga na nga kapia (Just and lasting peace) iti gimong a Pilipinas.

Inaramid ken inaprubaran mi daytoy a deklarasyon iti naangay a maika-tallo a kongreso ti Cordillera Elders Alliance, Oktubre 3-4, 2015, Baguio City.